نقش تغذیه در سلامت جسمی و روانی افراد

تغذیه و سلامتی
۰۷ شهریور

تغذیه و رژیم غذایی یکی از مسائل اساسی زندگی در دنیای امروز است که نه تنها برای تناسب اندام، بلکه برای رسیدن به سلامتی و برخورداری از بدنی آماده مورد توجه قرار میگیرد.

 تغذیه عاملی است که تعیین کننده سلامت و یا عدم سلامت فرد یا افراد است. هدف هر شخص از تغذیه فقط سیر شدن نیست بلکه هدف اصلی تغذیه رسیدن شش گروه مواد مغذی به بدن است. این ۶ نوع ماده مغذی عبارتند از: کربوهیدرات ها، چربی ها، پروتئین ها، ویتامین ها، مواد معدنی و آب.

 این مواد با تاثیرات خود باعث تامین نیازهای بدن و در نتیجه سلامتی اندام های بدن می شوند.
    مواد مغذی در بدن باعث حفظ سلامتی روانی و جسمی فرد می شوند و برعکس با مصرف بیش از حد هر کدام از این مواد، فرد دچار بیماری می شود، مصرف بیش از حد فرآورده های گوشتی موجب ایجاد سرطان می شود یا مصرف کم غلات که حاوی گروه ویتامین های ب هستند، باعث ایجاد بیماری های روانی از جمله پرخاش گری جنون و… می شود.
   پس تغذیه در همه بخش های زندگی افراد نقش دارد. از تاثیر در یادگیری تا سلامت جسمی و درمان بیماری .

نوع و مقدار موادغذایی بر سلامت جسم ما تاثیر بسزایی دارد. برای مثال امروزه ارتباط پرخوری و چاقی با بیماری‌های قلبی عروقی، دیابت، سرطان‌، بیماری‌های مفصلی مثل آرتروز، بیماری‌های کیسه صفرا، نقرس وبیماری غیره کاملا اثبات شده شده است. از سویی کمبود دریافت ریز مغذی ها نیز سبب شده تا کم خونی ناشی از فقر اهن و با کمبود ید و کلسیم در برخی از جوامع دیده شود.

تغذیه متعادل چیست ؟

تغذیه متعادل به رژیم غذایی گفته می شود که کلیه نیازهای فرد به مواد مغذی را در شرایط مختلف فیزیولوژیکی تأمین کند. یعنی رژیم غذایی حاوی مواد غذایی متنوع از تمامی گروههای غذایی باشد و به مقدار کافی هم خورده شود

توصیه هایی برای داشتن رژیم غذایی سالم:

  • تنوع غذایی داشته باشید.
  • بین غذای دریافتی و میزان فعالیت بدنی خود تعادل برقرار کنید.
  • وزن خود را در محدوده طبیعی حفظ کنید.
  • هر روز حدود ۵۰۰ گرم سبزی و میوه تازه در برنامه غذایی خود بگنجانید.
  • مصرف قند و شکر و نمک را در برنامه غذایی خود محدود کنید.
  • نان و غلات سبوس دار را جایگزین انواع سفید و تصفیه شده آن کنید.
  • شیر و فرآورده های کم چرب آن را مصرف کنید.
  • تا حد امکان از گوشتهای کم چرب در برنامه غذایی خود استفاده کنید.
  • از مغزها مانند بادام، پسته و فندق در حد تعادل به عنوان میان وعده استفاده کنید.
  • روزانه به میزان کافی آب سالم و بهداشتی بنوشید.
  • از مصرف نوشیدنیهای صنعتی به ویژه نوشابه های شیرین و گازدار بپرهیزید.

اصولی برای تعیین کفایت تغذیه ای یک رژیم غذایی:

  • تنوع: یعنی مصرف چند ماده غذایی از گروههای غذایی مختلف.
  • تناسب: یعنی نسبت بین مصرف گروههای غذایی بر طبق راهنمای غذایی روزانه رعایت شود.
  • تعادل: در مصرف مواد غذایی کمبود و زیاده روی نباشد.
  • کنترل انرژی (کالری): تراکم انرژی در بعضی از غذاها خیلی بالا است که با وجود مصرف کالری زیاد، مواد مغذی کمتری به بدن می رسانند. مانند انواع غذاهای چرب و آماده که باید در مصرف آنها تعادل را رعایت کرد.

مصرف ۸ تا ۱۲ لیوان آب در روز ، سموم را از بدن خارج می کند. به همین علت است که اگر آب به اندازه کافی مصرف نشود تنظیم فعل و انفعالات بدن به هم می خورد و سوخت و ساز و سم زدایی به خوبی انجام نمی شود. از سویی مصرف روزانه میوه و سبزی می تواند آب بدن را تامین کند و برخی از سبزی ها مثل کاهو از ۹۰ درصد آب تشکیل شده است. میوه های آبدار مثل هندوانه و خربزه هم در تامین آب بدن نقش دارد.به هر حال باید به میزان کافی آب مصرف کرد افرادی که به میزان کافی آب مصرف می کنند، در شرایط استرس زا بهتر عمل می کنند و اضطراب آن ها کاهش پیدا می کند. همچنین مصرف غذاهای حاوی قند و چربی بیشتر و اجتناب از مصرف مواد غذایی تازه نیز می تواند منجر به افسردگی و مشکلات حافظه و …. گردد.

چهار کلید حفظ مواد مغذی:

چهار عامل، نقش مهمی در کاهش مواد مغذی موثر دارند: ۱- عملیاتی که پیش از پختن، روی ماده غذایی انجام می‌شود ۲- مدت زمان پختن غذا مقدار مایع مورد استفاده برای پختن غذا ۴- مدت زمانی که غذا را داغ نگه می‌دارید یا در هوای آزاد می‌گذارید تا مصرف شود.۳-

روش پخت غذا و تاثیر آن بر روی سلامتی

آب‌پز کردن

به‌طور معمول افرادی که رژیم غذایی دارند، از این روش برای پختن مواد غذایی استفاده می‌کنند، چون در آن خبری از روغن نیست. در این روش قسمت عمده ماده غذایی وارد آب می‌شود و از رسیدن به بدن بازمی‌ماند. مزیت جوشاندن مواد غذایی آن است که آب دارای گرمای ویژه بالایی است و محیط مناسبی برای انتقال حرارت به مواد غذایی است. در عین حال، جوشاندن روش آسانی برای آشپزی است. فراموش نکنید که هر چه در آب‌پز کردن مواد غذایی از آب بیشتری استفاده کنید و زمان جوشاندن را افزایش دهید، کاهش عناصر معدنی و ویتامین‌های محلول در آب مواد غذایی بیشتر است..

 تا جایی که می‌توانید سبزی ها و سیب زمینی را به  روش آب‌پز آماده کنید و آنها را کمتر خرد کنید، حتی بهتر است آنها را درسته بپزید چون با این کار مواد ویتامینی و املاح معدنی کمتری از آنها جدا شده و از دست می‌رود

بخارپز کردن

این روش سالم‌ترین روش پختن غذا به شمار می‌رود، زیرا از دست رفتن مواد مغذی به حداقل میزان ممکن تقلیل می‌یابددر این روش شما مواد غذایی را به وسیله بخار آب، آماده خوردن می‌کنید. در این روش چون زمان پخت طولانی است، مقدار ویتامین C که به وسیله حرارت تجزیه می‌شود، زیاد است. دیگ زودپز یکی از وسایل آشپزخانه است که به شما این امکان را می‌دهد که موادغذایی را بخارپز کنید. در دیگ زودپز با استفاده از بخار تحت فشار زیاد، سرعت پخت افزایش می‌یابد. به‌خاطر داشته باشید پس از آنکه دیگ زودپز به حرارت مناسب خود برسد، نیازی به حرارت دادن زیاد نیست و حرارت ملایم هم می‌تواند دمای داخل آن را به طور ثابت بالا نگه دارد.

بخارپز کردن برای پخت گوشت‌قرمز، مرغ، ماهی و سایر گوشت‌ها مناسب است.

سرخ کردن

این روش به دلیل استفاده از چربی و روغن زیاد، خطر چاقی و افزایش وزن را افزایش می‌دهد. سرخ کردن یکی از روش‌های پخت سریع غذاست. زمانی که چربی‌ها حرارت می‌بینند، در آنها عوامل سرطان‌زا پدید می‌آید و با مواد غذایی آمیخته می‌شود. در تفت دادن داخل ماهی‌تابه، شما مواد غذایی را با روغن زیاد به مدت کوتاه و حرارت بالا سرخ می‌کنید. در سرخ کردن معمولی مواد غذایی درون روغن حرارت داده می‌شوند و بدتر از همه سرخ کردن عمیق است که مواد غذایی به طور کامل درون روغن غوطه‌ور می‌شوند. در این روش حرارت بالای روغن سبب از بین رفتن برخی مواد غذایی و افزایش انرژی‌زایی غذا در حجم کم می‌شود.

از آنجایی که روغن کمتری برای سرخ کردن مواد غذایی در ظروف تفلون استفاده می‌شود، برای سرخ کردن غذا مناسب هستند. هر چه روغن کمتری برای سرخ کردن ماده غذایی استفاده کنید، مواد مغذی آن کمتر از بین خواهد رفت.

آرام‌پز کردن

پختن مواد غذایی در آب داغ که حرارت آن پایین‌تر از نقطه جوش است را روش «آرام پختن» می‌گویند. تغییراتی که در غذا حین آرام پختن رخ می‌دهد مانند جوشاندن است ولی با سرعت کمتری رخ می‌دهند.

در این روش چون شما از حرارت پایین‌تری استفاده می‌کنید، پروتئین خیلی کم منعقد می‌شود، بنابراین قابل هضم‌ترین شکل خود را خواهد داشت. همچنین غذاهای پروتئینی تردتر خواهند شد.

چون کاهش مواد غذایی در این روش بسیار کم می‌شود، این روش برای پختن ماهی مناسب‌ است.

تاثیر پوست گیری مواد غذایی بر حفظ مواد مغذی

پوست گیری صیفی ها قبل از پخت نیزباعث کاهش قابل توجه مواد مغذی موجود در آنها می شود. به طور مثال اگر کدو سبز با پوست پخته شود، حدود یک سوم ویتامین c خود را از دست می دهد، ولی کاهش این ویتامین در کدو سبز پوست گرفته شده ۱۰درصد بیشتر است . با این حال بهترین روش برای مصرف سبزی ها مصرف آنها بصورت تازه و خام است .

 نکات مهم تغذیه ای در بیماران افسرده :

  – خوردن مواد غذایی حاوی کربوهیدرات ، شامل میوه ها و سبزیجات ، سویا ، حبوبات .

  – برای افزایش هوشیاری غذاهای پروتئینی شامل گوشت سفید ، ماهی استفاده شود.

  – از موادی که حاول فنیل آلانین بالا هستند مثل شیرین کننده های مصنوعی پرهیز شود.

  – پرهیزاز مصرف مواد غذایی حاوی چربی های اشباع شده مانند غذاهای سرخ شده

  – پرهیزاز مصرف الکل ، کافئین مثل قهوه و نسکافه و غذاهای کنسرو شده

  – انجام تمرینات ورزشی منظم

  برای داشتن یک رژیم غذایی مناسب باید از تمام گروههای غذایی ، سبزیها و حبوبات ، گوشت و لبنیات و …… استفاده کنیم ، زیرا هیج ماده غذایی به تنهایی نمی تواند نیازهای ما را تامین کند .

مواد غذایی نامناسب برای مغز

  چربی حیوانی اشباع، اسیدهای چرب ترانس و اضافه وزنی که می‌تواند موجب بروز دیابت و آسیب دائمی به سلول‌های مغزی شود، می‌توانند به شریان‌های مغزی آسیب رسانده و منجر به سکته شوند که سلول‌های مغزی را از بین می برد.

  دیگر عواملی که فعالیت مغز را کاهش می دهند شامل الکل، رنگ ها، شیرین کننده ها و افزودنی های غذایی مصنوعی ، کولا و دیگر نوشابه های گازدار، شربت های شیرین، تنقلات شیرین ، نیکوتین، نان سفید و پرخوری می باشند.

خواب مطلوب و تغذیه

گرچه عوامل متعددی بر کیفیت خواب تأثیر می گذارند، اما از تأثیر تغذیه نیز نباید غافل شد. سروتونین، هورمونی است که به خواب رفتن و ورود به مراحل مختلف خواب را تنظیم می کند. این در حالی است که ترشح سروتونین به تجمع تریپتوفان در خون بستگی دارد. متأسفانه بسیاری از خوراکی های دارای این ماده پروتئین زیادی دارند که می تواند سبب بی خوابی شوند.

دانه های کدو تنبل نیز در این ارتباط مفید هستند؛ زیرا نسبت به دیگر اسیدهای آمینه سبب تجمع تریپتوفان می شوند. همچنین بین مقدار سروتونین و اسیدهای چرب امگا ۳ نیز ارتباط وجود دارد. البته برای خواب مطلوب توصیه می شود از خوراکی های کافئیندار پرهیز شود.

تحقیقات به عمل آمده نشان می‌دهد که اعمال برخی تغییرات در رژیم غذایی طی پنجاه سال گذشه نقش مهمی در افزایش بیماری‌های روانی داشته است. روشی که در حال حاضر برای تولید غذاها به کار می رود تعادل مواد مغذی مهم مورد مصرف را بر هم زده است. گرایش مردم به مصرف غذاهای حاوی قند و چربی بیشتر و اجتناب از مصرف مواد غذایی تازه منجر به افسردگی و مشکلات حافظه و … میشود.

 "تهیه شده درتحریریه مجله الکترونیکی تکنیک برتر"

نقش خشکبار در رژیم غذایی ورزشکاران و بدنسازان

۲۴ اسفند

با نزدیک شدن به سال جدید و شروع تعطیلات نوروزی برای ادامه دادن به فعالیت جسمی می‌توانید برنامه ورزشی‌تان را طوری تغییر دهید تا با وضعیت دوران تعطیلات تطبیق پیدا کند. برای مثال اگر کلاس‌ ورزشی که به آن می‌رفتید تعطیل است، می‌توانید به جای آن به شنا یا دوچرخه سواری بپردازید یا اینکه برنامه روتینی را برای ورزش در خانه تهیه کنید بسیاری از ورزش ها با استفاده از تجهیزات خانگی فیتنس در منزل قابل انجام می باشد. تعدادی دیگر از این حرکات ورزشی مانند دراز نشست یا شنا رفتن نیازی به تجهیزات خاصی ندارند و به سادگی قابل اجرا هستند. در دوران عید به دلیل مصرف خوراکی هایی خاص مانند شیرینی جات و آجیل برنامه غذایی و رژیم افراد ممکن است از حالت روتین خود خارج شود اما کسانی که اهل ورزش و بدنسازی هستند و به سلامتی و تناسب اندام خود اهمیت می دهند باید توجه داشته باشند که این دست از خوراکی ها آن ها را از اهداف خود دور نگه ندارد. از بین مواد غذایی که در دید و بازدید ها تعارف می شود؛ بیشتر چای (بدون قند) ، میوه  خیار و خوراکی های کم کالری را انتخاب کنید و شرینی جات را بسیار اندک مصرف کنید. در این میان مصرف آجیل نیز به علت کالری بالایی که دارند باید به اندازه مصرف شوند.

امروزه افزایش مصرف آجیل و خشکبار در رژیم غذایی بعلت فواید و مزایای بسیاری که در امر سلامت داراست توصیه می شود. مغزها حاوی مواد مغذی و ریز مفذی‌هایی مانند ویتامین آ، فسفر، منیزیم و دارای ترکیبات امگا ۳ هستند که این مواد مغذی نقش مهمی در بدن ایفا می‌کنند و مصرف مناسب مغزها ریسک بیماری‌های قلبی و عروقی را بین ۲۰ تا ۵۰ درصد کاهش می‌دهد. آجیل پروتئین و یک منبع از فیبراست همچنین شامل بسیاری از ویتامین ها و مواد معدنی است . آنها همچنین طیف وسیعی از آنتی اکسیدان ها هستند که برای سلامتی مفید است. برخی از افراد از خوردن آجیل اجتناب می کنند چون فکر می‌کنند که حاوی چربی است اما چربی در آجیل  اشباع نشده و مفید است.  طبق مطالعات انجام شده روی گروهی که  رژیم غذایی حاوی خشکبار داشته اند و گروه دیگر که بدون مصرف آن مورد آزمایش قرار گرفته اند نشان داده شده است که در کوتاه مدت (۶ماه)، گروهی که رژیم غذایی کم کالری و غنی از خشکبار داشتند؛ کاهش وزن کمتری نسبت به افراد بدون مصرف خشکبار داشته اند ولی در طولانی مدت (یک سال و نیم) کاهش وزن در دو گروه یکسان است. اما نکته جالب آن است که رژیم حاوی خشکبار، پیشرفت بهتری در بهبود پروفایل های چربی در ماه‌های اول رژیم را نشان می‌دهد.

با وجود این که آجیل‌ها در دسته غذاهای پرکالری قرار می‌گیرند، اما سطح قند بدن را تحت تاثیر قرار نمی‌دهند. انواع آجیل به دلیل ارزش غذایی بالا و چربی‌های غیر اشباع که برای کاهش وزن و همچنین عضله‌سازی بسیار حیاتی هستند، در رژیم‌های بدنسازی مورد توجه قرار می‌گیرند. آنتی اکسیدان‌های موجود در ترکیب آجیل به روند سم‌زدایی بدن در طول ورزش بسیار کمک می‌کنند و انرژی لازم را برای بهبود سیستم ایمنی بدن و آماده‌سازی دوباره عضلات برای ورزش حرفه ای فراهم می‌کنند. استفاده از ترکیب آجیل در برنامه غذایی روزانه یک ورزشکار به کنترل سطح قند خون او کمک بسیاری می‌کند. به علاوه این که دانه‌های خوشمزه نقش زیادی در کاهش خطر سکته قلبی بازی می‌کنند و سبب کاهش کلسترول بد خون می‌شوند.بدنسازان حرفه‌ای برای آمادگی مسابقات معمولاً دو دوره برنامه غذایی را پشت سر می‌گذارند. دوره اول که قبل از مسابقات است و دوره کاهش وزن ورزشکار به شمار می‌آید. آنها سعی می‌کنند تا با استفاده از مواد غذایی کم کالری وزن خود را کاهش دهند. اما در مرحله فصلی، دوران مسابقه، میزان کالری مصرفی بسیار بیشتر است. بدنسازان در تمام این رژیم‌ها سعی می‌کنند مواد غذایی مغذی و کم کالری استفاده کنند. به همین جهت ترکیب آجیل‌ها نقش عمده‌ای در رژیم‌های بدنسازی بازی می‌کنند.

آجیل‌ها با وجود کالری زیادی که دارند، برای مدت طولانی ورزشکاران را سیر نگه می‌دارند و انرژی آن‌ها را تأمین می‌کنند. نکته مهم دیگر این است که آجیل‌ها به راحتی قابل حمل هستند و زود خراب نمی‌شوند. علاوه بر این با ترکیب آجیل و مواد غذایی دیگر می‌توان سالادها و غذاهای خوشمزه‌ای درست کرد. به همین علت این دانه‌های خوشمزه می‌توانند همراه بسیار خوبی برای کسانی باشند که ورزش حرفه‌ای را دنبال می‌کنند.خوردن آجیل در وعده صبحانه انرژی روزانه  همه را تأمین  می‌کند اما ورزشکاران باید بدانند که چربی آجیلی که در صبحانه می خورند، سبب می شود روند جذب کربوهیدرات ها کم شود و به این شکل کمک شایانی به کنترل میزان قند خون می کند. به ویژه اگر بعد از صبحانه بخواهید تمرینات ورزشی انجام دهید، به این شکل می توانید بدون پایین آمدن قند خونتان ورزش کنید .فیبر موجود در آجیل ها کمک زیادی به کند شدن روند حرکت غذا در بدن و به خصوص روده ها می کند و به این شکل بدن فرصت بیشتری برای جذب مواد مغذی دارد. آهن موجود در دانه های آجیل جذب اکسیژن در طول ورزش را بیشتر می کند و همچنین پتاسیم موجود در آجیل ها مانع گرفتگی عضلات و اسپاسم‌های بعد از تمرین ها می شوند.

مصرف منظم پسته و دیگر آجیل ها می تواند گزینه هوشمندانه ای برای کنترل سایز کمرتان باشد. آجیل ها در کنار پروتئین و فیبر حاوی چربی های سالمی هستند که می توانند به حفظ احساس سیری کمک کنند. مطالعه ای در سال ۲۰۱۱ به نتیجه جالبی رسید که  به عنوان قانون پسته از آن یاد می شود. مبنی بر اینکه وقتی افراد پسته می خورند و پوست آن در معرض دیدشان باقی می ماند. نسبت به کسانی که پوست پسته ها را دور می ریزند، مقدار کالری مصرفی آنها بیش از ۱۸ درصد کاهش می یابد. دلیل این مسئله می تواند این باشد که پوست پسته ها به فرد یادآوری می کند که چه مقدار پسته خورده و در نتیجه بطور خودکار از مصرف مقدار بیش از اندازه پسته خودداری خواهد کرد. این مسئله می تواند در مورد دیگر آجیل های دارای پوست هم صدق کند. در ادامه به فواید برخی از مغزها برای ورزشکاران و بدنسازان می پردازیم:

بادام

بادام درختی یکی از بهترین دانه ها در میان آجیل است. فیبر موجود در بادام از اشتهای کاذب جلوگیری می کند. بادام به افزایش سوخت و ساز بدن که از اهداف همیشگی ورزشکاران است کمک زیادی می کند. خوردن بادام خشکی دهان  ناشی از تمرینات سنگین را از بین می برد. شیر بادام که از ترکیب پودر بادام بو نداده و آب و شکر بدست می آید، باعث ترمیم آسیب های ناشی از تمرینات ورزشی می شود.

سویا

اغلب ورزشکاران خصوصاً  آقایان تصور می کنند، که سویا باعث کاهش هورمون تستسترون می شود. اما باید بگوییم که این امر بسیار اشتباه است. باید بدانید میزان پروتئین دانه های سویا در رتبه بندی پروتئین ها جزو سویا پروتئین طبیعی به حساب می آید که در ترکیب انواع آجیل می تواند به شما در عضله سازی کمک شایانی کند.

گردو

گردو یک ضد التهاب مقوی است. گردو سطح کلسترول خون را پایین می آورد و یک دانه ضد سرطان است. گردو سیستم دفاعی بدن را تقویت می کند و به بدن کمک شایانی در بهبود عملکرد می کند. البته باید یادتان باشد که در خوردن گردو خصوصا در رژیم های لاغری، مراقب چربی میزان گردوی مصرفی روزانه خود باشید.

بادام زمینی

بادام زمینی یکی از بهترین همراهان ورزشکاران است. بادام زمینی برای ورزشکارانی که از رژیم های سنگین پیروی می کنند یک میان وعده مناسب و خوب است که از تحلیل عضلات آن ها جلوگیری می کند. جالب است بدانید که مصرف بادام زمینی یک ساعت قبل از خوردن مکمل های پروتئینی، جذب مکمل ها را به شکل قابل توجهی افزایش می دهد.

بادام هندی

هر ۲۸ گرم بادام هندی ۱۵۵ کالری انرژی، ۱ گرم فیبر، ۵ گرم پروتئین و ۳۱% از نیاز شما به مس، ۲۳% منگنز و ۲۰% از منیزیم را تامین می کند.

درست مثل بادام، سطح قند خون شما را کنترل می کند. در یک تحقیق مشخص شد که سطح فعالیت آنتی اکسیدان های بادام هندی پس از برشته شدن افزایش پیدا می کند!

پسته

هر ۲۸گرم پسته حاوی ۱۶۱ کالری انرژی، ۱۳گرم چربی، ۳گرم فیبر و ۶گرم پروتئین است.

در سال ۲۰۰۹ در یک تحقیق که در دانشگاه پزشکی تگزاس صورت گرفت مشخص شد مصرف ۵۶ گرم روزانه پسته باعث کاهش ریسک سرطان ریه می شود.

اگر بدنبال این هستید که اشتهای خود را کنترل کنید، پسته بهترین دوست شماست .البته به خاطر داشته باشید که  تمامی دانه های آجیل به شما برای بهبود عملکرد بدن و انجام بهتر تمرینات کمک شایانی می کند از خواص آجیل برای بهبود عملکرد بدن خود غافل نشوید و حتما آن را در برنامه غذایی خود بگنجانید.

"تهیه شده درتحریریه مجله الکترونیکی تکنیک برتر"